Dama Oyna — Türk Daması, Bilgisayara Karşı veya 2 Kişilik

Türk daması, kahvehanelerden aile sofralarına kadar Türkiye'de en çok oynanan masa oyunlarından biridir. Uluslararası damadan farklı olarak taşlar çapraz değil düz (ileri ve yana) hareket eder ve tahtanın 64 karesinin hepsi kullanılır. Kuralları birkaç dakikada öğrenilir, ama zorunlu alma ve en çok taş alma kuralları sayesinde oyun şaşırtıcı derecede taktikseldir: tek bir taş vererek rakibe üç taşını aldırmak mümkündür.

Yukarıdaki oyunda bilgisayara karşı üç zorluk seviyesinde ya da İki kişi modunda aynı ekranda bir arkadaşınla oynayabilirsin. Taş alma zorunluluğu, en çok taş alan yolun seçilmesi ve dama çıkarma gibi bütün kurallar otomatik uygulanır; hangi taşınla almak zorunda olduğun tahtada işaretlenir. Oyunun tarayıcında saklanır, sayfayı kapatsan da kaldığın yerden devam edebilirsin.

Bu sayfada dama nasıl oynanır?

• Hamle yapmak: Taşına dokun, gidebileceği kareler noktayla gösterilir; sonra hedef kareye dokun ya da taşı sürükleyip bırak.
• Taş alırken: Almak zorunda olduğun taşlar turuncu halkayla işaretlenir. Birden çok taş alacaksan durakları sırayla tıklayabilir ya da doğrudan son kareye dokunabilirsin. Tek bir yol varsa ilk dokunuşta hamle tamamlanır.
• Mod ve zorluk: Bilgisayara karşı oynarken rengini ve seviyeni seç. Kolay seviye hata yapar, Orta birkaç hamle ilerisini hesaplar, Zor ise fedaları ve tuzakları görür.
• Geri al ve tahtayı çevir: Hatalı bir hamleyi geri alabilir, tahtayı iki kişilik oyunda karşı tarafa göre çevirebilirsin.

Tahta ve başlangıç dizilişi

Türk daması 8×8, yani 64 kareli bir tahtada oynanır ve bütün kareler kullanılır. Her oyuncunun 16 taşı vardır. Taşlar oyuncunun kendi tarafındaki ikinci ve üçüncü sıraya dizilir; en arkadaki birinci sıra başlangıçta boştur. Böylece iki ordunun arasında iki boş sıra kalır. İlk hamleyi beyaz yapar, sonra oyuncular sırayla birer hamle oynar. Pas geçmek yoktur: sırası gelen oyuncu mutlaka bir hamle yapmak zorundadır.

Taşlar nasıl hareket eder?

Taş	Hareket	Alma
Taş (piyon)	Bir kare ileri ya da bir kare sağa veya sola. Geri ve çapraz gidemez.	İleri veya yandaki komşu rakip taşın üzerinden atlayıp hemen arkasındaki boş kareye konar.
Dama	Yatay ya da dikey olarak, önü boş olduğu sürece istediği kadar kare (satrançtaki kale gibi). İleri ve geri gidebilir.	Aynı hat üzerindeki uzak bir rakip taşı, arada başka taş yoksa ve arkasında boş kare varsa alır; arkasındaki boş karelerden istediğine konabilir.

Bir taş rakibin en son sırasına (ilk dizilişte boş bırakılan sıraya) ulaştığında dama olur. Dama oyunun en güçlü taşıdır; tahtanın bir ucundan öbür ucuna tek hamlede gidebildiği için iyi oynanan bir dama tek başına maçı kazandırabilir.

Türk damasının özel kuralları

Taş almak zorunludur

Rakip taşı alabileceğin bir durum varsa almak zorundasın; alma imkânı varken sıradan bir hamle yapılamaz. Bu kural oyunun bütün taktiğinin temelidir: rakibini bilerek bir taşını almaya zorlayabilir ve onu istediğin kareye çekebilirsin.

En çok taş alan yol oynanır

Birden fazla alma seçeneği varsa en çok taş alan yolu seçmek zorunludur. Bir dama da bu sayımda tek taş olarak sayılır. Aynı sayıda taş alan birden fazla yol varsa hangisinin oynanacağına oyuncu karar verir.

Çoklu alma ve taşların kalkması

Bir taşı aldıktan sonra yeni konumundan başka bir taşı daha alabiliyorsan aynı hamlede almaya devam edersin. Alınan taşlar atlandığı anda tahtadan kalkar; bu yüzden aynı taş iki kez atlanamaz ve kalkan taşın boşalttığı kareden geçilebilir.

Dama geri dönemez

Dama çoklu alma yaparken bir yönde aldıktan sonra 90 derece dönerek başka yönde almaya devam edebilir, ama geldiği yönün tam tersine (180 derece) dönüp alamaz.

Alma sırasında dama olmak

Taş, çoklu alma sırasında son sıraya ulaşırsa almaya taş olarak (yana doğru) devam eder; hamle son sırada biterse taş dama olur. Sade bir hamleyle son sıraya ulaşan taş da dama olur ve hamle orada biter.

Oyun nasıl biter?

Sırası gelen oyuncunun hiç taşı kalmadıysa ya da taşları o kadar sıkışmıştır ki yapabileceği hiçbir hamle yoksa, o oyuncu kaybeder. Bu oyunda şu durumlarda oyun berabere biter:

• Aynı konum, aynı oyuncunun sırasıyla üç kez tekrarlanırsa,
• İki tarafta da yalnızca birer dama kaldıysa (bu durumda iki taraf da diğerini alamaz),
• Sonsuz oyunların önüne geçmek için uyguladığımız bir site kuralı olarak, iki taraf da art arda 50'şer hamle boyunca hiç taş almazsa.

İki damaya karşı tek dama genellikle kaybeder, çünkü iki dama birlikte tek damayı köşeye sıkıştırıp alabilir.

Yeni başlayanlar için ipuçları

1. Taşlarını birlikte ilerlet. Tek başına öne fırlayan bir taş kolayca kuşatılır. Taşlarını yan yana ve arka arkaya, birbirini koruyacak şekilde sür.
2. Arkanı boş bırakma. Bir taşın hemen arkası boşsa rakip onu ileriden alabilir. Arkasında kendi taşın duran bir taş alınamaz.
3. Her hamleden önce rakibin alma zorunluluğunu düşün. Yapacağın hamle rakibine bir taş aldırıyorsa, o almadan sonra ne olacağını hesapla. Belki de rakip senin taşını alırken sana iki taşını aldırmak zorunda kalacak.
4. Dama çıkarmak için yol aç. Rakibin arka sırası zayıfladığında bir taşını dama yapmak oyunu çoğu zaman kazandırır. Rakibinin dama çıkarmasını da engelle: son iki sırandaki boşluklara dikkat et.
5. Kenarları ihmal etme. Kenardaki taşlar bir yönden korunur ama hareket alanları dardır; kenarda sıkışan taşlar oyunun sonunda hamlesiz kalmana yol açabilir.
6. Acele etme. Türk damasında hamle sırası (tempo) önemlidir. Bazen beklemek için güvenli bir hamle yapmak, rakibi zayıf bir hamleye zorlar.

Temel taktikler: feda, kuşatma ve tuzak

• Feda ile çoklu alma: Alma zorunlu olduğu için bir taşını bilerek rakibin önüne koyabilirsin. Rakip o taşı aldığında taşı öyle bir kareye gelir ki sen tek hamlede iki ya da üç taşını alırsın. Ustaların oyunlarının büyük kısmı bu tür hesaplara dayanır.
• Kuşatma ve kilitleme: Rakibin taşlarının önünü kapatarak onları hareketsiz bırakmak, oyunun sonunda rakibi hamlesiz bırakmanın yoludur. Hamlesi kalmayan oyuncu kaybettiği için taş sayısında geride olsan bile kazanabilirsin.
• Dama tuzağı: Dama da alınabilir: senin taşının hemen önünde ya da yanında, arkası boş bir karede duran dama tek hamlede gider. Alma zorunlu olduğu için doğru zamanda verilen bir taş, rakip damayı tam böyle bir kareye çekebilir.
• En çok alma kuralını kullan: Rakibin hangi yolu oynamak zorunda olduğunu bilmek, onun taşının alma sonrasında nereye varacağını önceden görmeni sağlar. Bu bilgiyle rakibi istediğin kareye yönlendirebilirsin.

Türk daması ile diğer dama türleri arasındaki farklar

Dünyada en yaygın dama türlerinde (uluslararası dama, İngiliz daması gibi) taşlar sadece koyu karelerde ve çapraz hareket eder. Türk damasında ise taşlar düz hareket eder ve bütün kareler kullanılır. Ayrıca Türk damasında taşlar asla geri gitmez ve geriye doğru da alamaz; yalnızca dama her yöne hareket eder. Alınan taşların atlandığı anda tahtadan kalkması da uluslararası damadan önemli bir farktır; orada alınan taşlar hamlenin sonunda kaldırılır. Bu farklar yüzünden iki oyunun stratejisi de birbirinden oldukça farklıdır.

Türk damasının kısa tarihçesi

Türk damasının kökeni kesin olarak bilinmiyor; düz hareket eden taşlarla oynanan dama oyunlarının Orta Doğu'da ve Anadolu'da uzun bir geçmişi vardır. Oyun Türkiye'nin yanı sıra Orta Doğu'nun birçok ülkesinde ve Yunanistan gibi Balkan ülkelerinde de bilinir ve oynanır; bazı ülkelerde doğrudan “Türk daması” adıyla anılır. Ermenistan'da oynanan ve “tama” adı verilen oyun da benzer düz hareket ilkesine dayanır.

Türkiye'de dama, tavla ve okeyle birlikte kahvehane kültürünün ayrılmaz bir parçası olmuştur. Bir dama tahtası ve 32 taş ile her yerde oynanabilmesi, kurallarının çocuklar tarafından bile kolayca öğrenilmesi oyunu kuşaktan kuşağa taşımıştır. Günümüzde federasyonlar bünyesinde turnuvaları düzenlenir ve çevrimiçi olarak da yaygın biçimde oynanır.

Sıkça sorulan sorular